THẤT TỊCH – NGƯỜI HOA VÀ “MỘT CÁI THAU”

0
47

Thất Tịch (七夕節) – “Tchắt chìk chit” là một ngày lễ truyền thống của người Hoa vào mùng 7 tháng 7 âm lịch hằng năm, có lịch sử từ thời Tây Chu hoặc Đông Chu, thậm chí là từ thời Xuân Thu – Chiến Quốc đã tồn tại ngày lễ này rồi.

Chuyện về Ngưu Lang và Chức Nữ gắn với ngày Thất Tịch thực ra đến tận thời nhà Hán mới bắt đầu xuất hiện, thời nhà Tống là lúc mà lễ hội này trở nên phổ biến ở khắp tất cả mọi nơi. Người Hoa ở Chợ Lớn và nhiều nơi khác cũng có những tập tục rất đặc biệt vào ngày lễ Thất Tịch.

Thay vì hiện nay người ta hay “ăn đậu đỏ cầu duyên”, thì vào ngày Thất Tịch người Hoa theo truyền thống sẽ thường cúng Ngưu Lang – Chức Nữ (牛郎織女).

Lễ cúng này vốn được xem là dấu ấn của tập tục thờ cúng nhật nguyệt tinh quân của tín ngưỡng người Hoa thời sơ cổ, đồng thời cũng được xem là ngày khánh đản của bảy nàng tiên (七娘生) – con số 7 là do theo truyền thuyết Chức Nữ là nàng tiên thứ 7 trong 7 nàng tiên.

Trong một mâm cúng Thất Tỷ của người Hoa, có một vật phẩm đặc biệt không thể thiếu, đó chính là “Thất Tỷ/Thư Bồn” (七姐盆) – tiếng Quảng Đông gọi là “Txất chẻ pùn”, có nghĩa là “cái mâm/thau của bảy nàng tiên”.

Chiếc mâm này được làm bằng giấy, được chia làm 2 phần, ở giữa mâm là tạo hình của đôi Ngưu Lang – Chức Nữ, vành mâm được phân thành 7 ô nhỏ họa hình những chiếc gương, lược, vòng vàng, trang sức, phấn son, quạt tay, cùng những vật dụng có liên quan đến Cầm – Kỳ – Thi – Họa; tượng trưng cho ước nguyện cầu mong được thất tiên ban cho sự khéo tay của những người nữ.

Bên cạnh đó còn có 7 bộ sườn sám của thất tỷ tiên nữ gọi là “Thất Thư Y” (七姐衣), cùng với ống tiêu của “chàng Ngưu” được gọi là “Ngọc tiêu” (玉簫), một số nơi vẫn còn có kèm theo đó là “Ngưu Lang Mạo” (牛郎帽) – tức cái nón của Ngưu Lang.

Thật ra có nhiều loại mâm được tạo dựng theo tùy khu vực và quan niệm của người thợ làm ra nó, trong bức tranh vẽ Ngưu Lang Chức Nữ thì có nhiều chỗ có vẽ luôn 6 nàng tiên đứng sau, hoặc phía sau mâm còn có vẽ Quan Thế Âm Bồ Tát – nguyên gốc thì Bồ Tát không hề hiền quan gì đến truyền thuyết này. Nhưng có nhiều câu truyện truyền miệng trong dân gian cho rằng khi Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau trên cầu Ô Thước, Bồ Tát cũng xuất hiện và ban phước cho họ, nên nhiều nơi phía sau “Thất Tỷ Bồn” có vẽ thêm hình Quan Âm.

Thực ra ngày xưa kích thước của một cái chậu giấy cúng thất tiên tỷ tỷ có thể lên đến 1,5 mét, rất là lớn, nhưng ngày nay dạng này hầu như không còn ai sử dụng hay chế tác nữa.

Chiếc Mâm Thất tỷ thật ra xuất phát từ ước vọng của những người con gái thời xưa – dù ngày lễ Thất Tịch trong văn hóa tín ngưỡng của người Hoa là dành cho cả nam và nữ với ước vọng cầu đảo sớm ngày gặp được ý trung nhân.

Ngày xưa con gái hầu như chẳng rời khuê phòng “quá 3 bước”, một “Nữ Hồng” (女紅) – từ này trong tiếng Hoa dùng để chỉ phụ nữ biết làm các công việc liên quan đến may vá, đan lát, thêu thùa,… thể hiện sự khéo tay, đảm đang – tức là những thứ đòi hỏi sự khéo tay là phụ nữ khi xưa cần phải học, tương truyền rằng Chức Nữ là nàng tiên cực kỳ giỏi giang trong các công việc này.

Bởi đó người nữ khi xưa thường làm hoặc sắm sửa mâm đồ với các vật phẩm thể hiện sự khéo léo, sắc đẹp như kim, chỉ, lược, gương,… để mong cầu được khéo tay và tìm được người xứng đôi vừa lứa. Nhưng thời thế ngày nay hầu như đã thay đổi, phụ nữ hiện đại đã bắt tay vào với các công việc xã hội đa dạng, chứ không còn phải chuyên lo việc may vá, cơm nước, nội trợ nữa.

Do đó mà ý nghĩa của ngày Thất Tịch hay cái mâm của 7 nàng tiên ban đầu cũng dần mà biến mất, thay vào đó là những ý nghĩa khác hơn.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here